Er verongelukken op de wegen meer fietsers, las ik, dan automobilisten. Lullig zeg. Misschien toch nog mijn rijbewijs halen? Maar waar moet ik heenrijden met een auto? Naar het station?
Genoeg hierover. Vandaag staat New Grub Street (1891) op het menu, de ‘beroemdste’ roman van de ‘befaamde’ George Gissing. Tja, wat is literaire faam nog tegenwoordig, de mensen kennen Kieft en Connie, en dat is het dan. Lijkt me interessant, naar buiten lopen, nu, en aanbellen bij iedere deur die ik zie, dingdong, ‘kent u George Gissing?’, en zo Breda door, tot er iemand zegt:
‘Natuurlijk ken ik George Gissing. Miskende victoriaan. New Grub Street is de evergreen, zeker, maar je moet ook The Nether World lezen, en The Odd Woman. Is maar 46 geworden, maar schreef 23 romans. Goedemiddag.’
Het kan meteen raak zijn, maar het kan ook dertigduizend huizen duren. René, mijn boekhandelaar, woont hier ergens in de buurt. Die kent Gissing wel, lijkt me. Hij wist precies wie Vita Sackville-West was, en had haar zoon, ene Nigel Nicolson, een keer ontmoet, ‘je weet wel’, zei hij, ‘die dat boek over Vita’s huwelijk geschreven heeft.’
‘Ja, ja, klopt’, zei ik met een stalen smoel. Thuis snel opzoeken natuurlijk. (Als René een bon voor me schrijft, ‘vakliteratuur’, schuift hij het papiertje naar me toe en zegt: ‘Driemaaldaags innemen, in zijn geheel doorslikken.’ Ik, krabsgewijs de winkel verlatend: ‘Dank dokter, tot ziens dokter.’ Ook dat is Breda.)
Afijn, als je het dus echt wil weten, hoe George Gissing ligt in je stad, moet je alle straten af, en dan turven.
Ander keertje.
New Grub Street is een steengoed boek. Wat er bijvoorbeeld aan opvalt is de well-writtenheid. Het ding zit in elkaar als een roman volgens het boekje waaruit pensionado’s, 135 jaar te laat dus, tijdens wijncursussen in de Algarve krijgen uitgelegd hoe je een roman moet schrijven.
‘Schrijfcursus. Je zei wijncursus.’
Zeshonderd pagina’s dik, maar nergens zakt het in, alle personages leven, de dialogen zijn scherp, geen 19de-eeuws toeval, geen sentimentele uitspattingen. Hooguit mis je gekte, buitenissigheid, zoals Zola biedt, of Twain, en eigenlijk al Gissings tijdgenoten op hun eigen manier, waardoor New Grub Street toch weer een raar boek is, juist vanwege die well-writtenheid. Waar blijven de wormvormige aanhangsels, zit je te denken, maar die komen dus niet.
Fascinerend is het beschreven wereldje, New Grub Street gaat over het literaire leven. Alles wat hij er anno 1891 over noteert, geldt nog steeds. Voorschotten, pulp versus literatuur, valse recensenten, jaloezie, miskenning – alles zit erin. Maar ook verbluffende staaltjes, zoals een kerel die literair agent is geworden, haha, die een nooddruftig literair blaadje koopt dat Chat heet. Kan beter, besluit hij, en maakt er Chit-Chat van. Want dat willen de mensen, roddels. En de stukken moeten veel korter, en met tussenkopjes, je moet ze kunnen scannen in de trein. Want de jeugd die net van school komt, kan zich niet meer concentreren. ‘En?’ ‘Doorslaand succes.’
Ook alleraardigst vond ik dat Gissing iemand naar ChatGPT laat snakken. Deze dame zit op een essay te zwoegen en ziet een advertentie voor een ‘literaire machine’. Ah, denk ze, eindelijk, een automaat die arme types als ik zal vervangen. Tot haar spijt gaat het om een soort standaard om je manuscript in te zetten. ‘Maar binnenkort’, mijmert ze, ‘zal een of andere Edison een echte literaire automaat bedenken, zo moeilijk kan dat niet zijn. Je gooit er wat oude boeken in die het ding inkort, mengt en moderniseert tot een nieuw exemplaar, klaar voor gebruik.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns