Deze week verschijnt in de Nederlandse vertaling Het verborgen leven van boerderijdieren van Jeffrey Masson. Het is een boek dat ik u van harte kan aanbevelen, dat zeg ik er maar meteen bij.
De inmiddels 83-jarige auteur is een eigenzinnige en controversiële figuur, voor wie ik altijd een zwak heb gehouden. Op jonge leeftijd was hij hoogleraar Sanskriet en schreef hij een alom geroemde studie over Panini, de grondlegger van de Indische logica. Van dat boek verkocht hij 23 exemplaren, wat hem tot het inzicht bracht dat hij meer moest worden dan alleen een kamergeleerde.
Na een psychoanalytische opleiding te hebben gevolgd, werd Masson gevraagd directeur te worden van de Freud Archives en toen begon het gedonder. Onder het bed van Anna Freud vond hij een aantal brieven die door haar vader waren geschreven. Masson was van plan die te publiceren, maar dat werd door de analytische beweging als zo’n daad van impertinentie beschouwd dat hij op staande voet werd ontslagen. Over zijn ervaringen in ‘de koninklijke schatkamers van de geest’ schreef hij een boek – The Assault on Truth – waarin hij niet alleen de freudianen afschilderde als een gesloten sekte, maar waarin hij ook Freud zelf ervan betichtte uit opportunistische overwegingen zijn opvattingen over incest te hebben gewijzigd om zijn carrière in Wenen niet te schaden.
Over de auteur
Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In 1985 kwam Masson naar Amsterdam, waar hij in een afgeladen Paradiso een debat aanging met de psychiaters Louis Tas en A. van Dantzig en met Freud-kenners/haters als Anthony Stadlen en Karel van het Reve. Bij het debat, dat ik mocht voorzitten, zaten honderden boze psychiaters en feministen in de zaal. Het was een onvergetelijke ervaring en ik droom nog weleens dat ik toen niet heelhuids ben thuisgekomen. Masson bleek trouwens onze taal te kunnen lezen, want hij had een studie gemaakt van fraudeur Friedrich Weinreb, wiens levensgang hij voor de Nederlandse samenleving significanter achtte dan die van Anne Frank. Daar zou hij best eens gelijk in kunnen hebben.
Intussen werd Masson op de Amerikaanse universiteiten steeds meer een uitgestotene. Het hielp daarbij niet dat hij in een controverse belandde met Janet Malcolm, een journalist van The New Yorker, die een zeer ongunstig boek over hem publiceerde en hem neerzette als een womanizer. Wat ze schreef was deels terecht, deels onterecht, maar Massons wilde reactie om tegen haar allerlei nutteloze processen te beginnen, ondermijnde vooral zijn eigen prestige. Toen ik hem in 1989 in Berkeley tegenkwam bij Frits Staal, die andere vermaarde Sanskritist, was Masson praktisch werkeloos. Om zich overeind te houden, runde hij een broodjeszaak, die hij Panini noemde, wat de bezoekers deed vermoeden dat ze bij een Italiaan terecht waren gekomen. Ik at er een ciabatta met parmaham en sterrenkers.
Overigens stierf Janet Malcolm in 2021 op 85-jarige leeftijd en zijn hun namen in elke encyclopedie voor eeuwig aan elkaar verklonken.
In Nieuw-Zeeland, waar hij een huis aan het strand kocht, begon Masson een nieuw leven. Mogelijk was zijn vertrouwen in de mensheid zo geschokt dat hij zich sindsdien voornamelijk verdiepte in de psychologie van dieren. Hij begon er boeken over te schrijven, die veel meer verkochten dan 23 exemplaren, want schrijven kan Masson wel. When Olifants Weep, The Pig Who Sang to the Moon, Dogs Never Lie About Love, alsmede XYZebra over zijn honderd favoriete dieren, zijn ook in het Nederlands vertaald. Ik lees die boeken altijd met grote instemming en in een aantal opzichten hebben ze mijn kijk op dieren veranderd.
En nu verschijnt Het verborgen leven van boerderijdieren, dat een zware aanklacht bevat tegen de bio-industrie. Net als de primatoloog Frans de Waal wijst Masson er allang op dat dieren gevoelens hebben, pijn kunnen lijden, eenzaamheid en genegenheid ervaren en dat zij in diepste wezen van niemand eigendom zijn. Niettemin jagen wij mensen jaarlijks miljarden dieren over de kling in wat niets anders dan een meedogenloos inferno mag heten. Alleen al het lot van het kalfje, dat direct van de moederkoe wordt gescheiden, is om misselijk van te worden.
Een grote held van Masson is een verwilderd solitair varken, dat bij hem aan het strand leeft, zwemt bij volle maan, met de kinderen speelt en zich over de buik laat aaien. Maar ook geiten, schapen en vooral kippen komen naar voren als intelligente wezens met een individueel karakter. Eigenlijk vindt Masson het eten van eieren en kaas nog verwerpelijker dan het eten van vlees.
Onlangs is in het parlement, ter wille van de formatie, de Wet dieren afgeschoten, die dieren een natuurlijker leven moest gunnen. Je zou willen dat Caroline van der Plas en haar partijleden eens in een hok worden opgesloten, waar zij pas uit mogen als zij het boek van Masson hebben gelezen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns