De ideale reportage over een oorlogsoefening begint met een spannend moment in het veld, liefst beschreven in militaire termen: rode baretten die eerst op sociale patrouille gaan door de benedenstad en daarna, vinger aan de trekker, met een rake schietpartij aangrijpen op het vijandelijke bruggenhoofd, de snelstromende rivier roeiend nemen en met chirurgische precisie de vijandlocatie aanvallen onder de rook van afgestoken tufla's, terwijl de ene na de andere gevallene fotogeniek blijft liggen in de uiterwaard.
Mits goed geschreven levert die werkwijze een mooie spanningsboog op, doordat de krantenlezer pas een paar alinea’s later ontdekt dat het slechts training was. Maar nu stond ik mezelf een paar uur af te vragen waar eigenlijk de grens ligt tussen een oefening en de voorafschaduwing van werkelijkheid. Want zo dichtbij, zeiden de soldaten, was een oorlog in hun tijd nog nooit geweest.
Ze zijn van de bevo-compagnie, 11 luchtmobiele brigade, drie pelotons. Niet compleet want sommigen zijn in Gaza om te helpen bij de airdrops, en anderen oefenen in Oostenrijk met de NAVO, nog dichter bij de oorlog. Drie uurtjes geslapen, de aanval op het spoorbrugbastion was zo levensecht dat omwonenden de politie belden, die onder sirenes en in kogelvrije vesten naar verdachten begon te zoeken van een schietpartij totdat duidelijk was dat het een oefening betrof.
De burgers die ze tegenkwamen tijdens de ‘sociale patrouilles’ waren wel verbaasd, zegt korporaal Thom van der Linden, ‘maar er was vooral begrip voor ons bezoek.’ Dit ondanks het lichte protest tegen militair vertoon in de nog altijd wat linkse stad die tijdens de Vierdaagse vaak is volgekalkt met de leus ‘is het hier oorlog?’
Meestal oefenen soldaten uit het zicht, zegt Thom. Dat ze nu open en bloot opereren, is ook ‘in de hoop op iets meer acceptatie’. Noem het marketing of promotie. ‘Ik weet niet of dat de goede woorden zijn, maar het is wel in die richting: op deze manier wordt het voor de mensen tastbaar.’
Die schietende soldaten in de stad zijn ook een oorlogsoefening voor de burgerij. Al een tijdje maken de hoogste rangen de hearts and minds van de mensen rijp: een noodpakket is nog het minste om in huis te halen. Admiraal Bauer sprak van een ‘whole of society-benadering’ en commandant Wijnen zei: ‘Nederland moet weer leren dat de hele maatschappij klaar moet zijn als het verkeerd gaat’.
Onderwijl kwam thuis de ‘dienstplichtbrief’ in de bus voor de 17-jarige, die gefocust werd gelezen en de vraag opriep: ‘Moet ik nu naar de oorlog?’
Grote, groen gecamoufleerde mannen tijgeren door het veld. ‘Mensen schrikken er soms van’, zegt korporaal Jaco, ‘maar dan kunnen we ze goed geruststellen.’ Het is wennen aan een oorlog ‘waarvan je hoopt dat hij nooit zal komen’.
En na afloop rapen ze de hulzen op, om het milieu niet te belasten.
De oefening is in grote lijnen gebaseerd op operatie Market Garden, niet toevallig tachtig jaar geleden, een mooi symbool. Scenario: Nederland is binnengevallen en vecht terug. De vijand, zegt een van de aanwezige mediawoordvoerders, ‘is een fictieve natie die heel erg lijkt op Rusland’.
De rubberboten liggen klaar voor de oversteek van de Waal, die grijs en boos stroomafwaarts gaat. De soldaten zullen hard moeten roeien om niet gegrepen te worden door het genadeloze water, of door de op- en afvaart van reusachtige binnen- en containerschepen. Dat achter het rivierstrand de zwaarbewapende vijand wacht, is ze niet verteld. Zo gaat het in een echte oorlog ook.
Maar ze talmen. Er is overleg. Defensie heeft keurig een vergunning aangevraagd om de rivier over te roeien, want zelfs het leger heeft in dit land vergunningen nodig, maar die gelden tot een bepaalde waterstand. En vandaag staat het water een halve meter hoger. Levensgevaarlijk, concludeert Rijkswaterstaat, die de oefening verbiedt.
Dus gaan ze niet.
Maar was dit oorlog, zegt een soldaat, ‘dan waren we gegaan’.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns