In het gerechtshof van Den Haag begon dinsdag het hoger beroep in de spraakmakende klimaatzaak tegen de oliegigant. In 2021 verplichtte de rechter Shell nog om de uitstoot met 45 procent te verlagen voor 2030.
Volgens Shell heeft de rechtbank in haar oorspronkelijke vonnis veel rekening gehouden met het klimaatbelang, maar onvoldoende met het belang van een betaalbare en betrouwbare energievoorziening.
Als het vonnis in stand blijft, dreigt een toekomst waarin auto's niet meer kunnen rijden en gascentrales niet meer kunnen draaien. We schreeuwen dan om benzine en aardgas, maar tevergeefs. "In dat geval is Shell met handen en voeten gebonden", schetste advocaat Daan Lunsingh Scheurleer.
De verplichting om de uitstoot versneld te verminderen is in strijd met de "ordelijke transitie" die bijvoorbeeld in het klimaatakkoord van Parijs wordt gevraagd, vindt Shell. "Een overgang die niet ordelijk verloopt, heeft grote gevolgen voor de samenleving."
Volgens het bedrijf is de lagere rechter op de stoel van de wetgever gaan zitten. Volgens Shell kan alleen de overheid bepalen hoe hard de uitstoot van broeikasgassen omlaag moet, en wie als eerste aan de beurt is. Zo bepalen overheden welke fossiele brandstoffen en welke soorten duurzame energie voorlopig nog nodig zijn. Aan Shell de taak om vervolgens benzine, vloeibaar aardgas, groene waterstof of laadpalen te leveren.
De energiegigant wees erop dat Milieudefensie de Shell-zaak duidelijk als een eerste stap ziet. De groep bereidt al een vergelijkbare zaak tegen ING voor, en houdt ook andere multinationals scherp in de gaten. "Voor je het weet ben je de volgende", stond op een flyer van Milieudefensie.
Daar blijkt wel uit dat Milieudefensie niet naar de rechter is gestapt om alleen Shell tot de orde te roepen, maar om een precedent te scheppen dat op allerlei bedrijven toepasbaar is. En dus om via de rechter klimaatbeleid te creëren, zei de advocaat van Shell. "Maar dat is aan de wetgever", benadrukte Scheurleer.
Ook Milieudefensie waarschuwt voor de desastreuze gevolgen die de uitspraak van het hof kan hebben. Maar die gevolgen treden juist op als het oorspronkelijke vonnis wordt geschrapt en Shell dus onbelemmerd mag blijven uitstoten. Dat zou volgens advocaat Roger Cox niet alleen de leefbaarheid van de wereld bedreigen, maar ook de democratische rechtsstaat.
Hij plaatste de zaak in de context van een steeds sterkere privatisering, marktwerking en globalisering. Met de toenemende macht van multinationals hebben we hen ook steeds meer vertrouwen gegeven om in het maatschappelijke belang te handelen, zei Cox. "Dat vertrouwen wordt door Shell en de fossiele sector beschaamd."
Er klopt volgens Milieudefensie niets van de bewering dat Shell geen invloed heeft op de uitstoot van zijn klanten. "Shell kijkt niet lijdzaam en afwachtend toe hoe de vraag naar olie zich ontwikkelt, maar jaagt die vraag zelf aan", zei Cox. Milieudefensie wees onder meer uitgebreid op de lobbyactiviteiten die Shell al decennialang onderneemt via tientallen brancheorganisaties.
De rechter is volgens Milieudefensie "het laatste bastion" dat Shell nog op het matje kan roepen als de politiek dat niet doet. Juist de rechter moet ingrijpen en Shell dwingen om een eerlijke bijdrage te leveren aan de wereldwijde klimaatdoelen, zei Cox. "Anders geldt het recht van de sterkste, de brutaalste, de rijkste, de machtigste."
Cox citeerde onder meer VN-baas António Guterres, die de afgelopen jaren felle kritiek heeft geuit op de recordwinsten van olie- en gasbedrijven. Die noemde hij "onaanvaardbaar", en fossiele brandstoffen zijn volgens hem "onverenigbaar met de overleving van de mens".
"Guterres weet wat Milieudefensie en Shell ook weten: dat dit nog maar het begin is", zei Cox. Hij wijst op de klimaatwetenschap, waaruit blijkt dat we steeds grotere weersextremen en klimaatrampen kunnen verwachten. De rechter moet volgens Milieudefensie daarom op de rem trappen.
Het Gerechtshof Den Haag heeft nog drie dagen uitgetrokken voor de behandeling van het hoger beroep. Woensdag krijgt Shell de hele dag om zijn standpunt verder toe te lichten en donderdag is Milieudefensie aan de beurt. Het is nog niet bekend wanneer het hof uitspraak doet.
Jeroen schrijft over klimaat- en energiebeleid. Hij doet deze en volgende week verslag van het hoger beroep in de Shell-zaak.
Source: Nu.nl economisch