Iets wat je niet aanstaat anders noemen heeft nog nooit geholpen. Toch proberen mensen het, omdat een ander woord gebruiken minder inspanning kost dan de weerbarstige werkelijkheid veranderen. Dictators en predikers doen daar net zo hard aan mee als wereldverbeteraars en politici die hunkeren naar een wapenfeit.
Helaas. Woorden veranderen het echte leven niet; het is cosmetiek. Goedbedoeld oppimpen met taal kan zelfs averechts werken: kinderen die worden gepest ‘kanjers’ noemen heeft ervoor gezorgd dat dit woord de bijsmaak ‘loser’ kreeg.
Ik schreef hier eerder over de pogingen van minister van Onderwijs Robbert Dijkgraaf om de termen ‘hoog’ en ’laag’ uit het onderwijs te weren; afgelopen november moedigde hij havo/vwo-scholieren aan om vooral voor het mbo te kiezen. Nu zijn afzwaaien nadert, doet hij er een schep bovenop: ons onderwijs moet niet langer een ‘ladder’ zijn, maar een ‘waaier’, waarbij alle opleidingen gelijkwaardig zijn, mbo, hbo en wo.
Er is geen enkele reden om neer te kijken op mbo’ers. Elke jongere moet serieus worden genomen. Mbo’ers studiefinanciering, een ov-kaart, en een behoorlijke stagevergoeding geven – goed idee. Iedereen moet talenten kunnen ontplooien in een gekozen richting. Verzorgende, kinderopvangmedewerker, politieagent, buschauffeur, kapper, elektricien, het zijn prachtige en nuttige beroepen, zonder deze mensen zou ons land instorten.
Maar net doen of je de ladder omver schopt door niet meer van hoog of laag te spreken, is een valse voorstelling van zaken. Die waaier bestaat niet. De ladder is onverbiddelijk: je komt niet zonder toegangsbewijs op het hbo of wo; wel mag iedereen naar het vmbo en daarna mbo. De bijbehorende inkomensladder is al even onwrikbaar. Dijkgraaf maakte in Op1 het grapje dat mbo-jongeren zijn salaris een lachertje vonden. De salarisstaatjes zijn minder grappig: het gemiddelde inkomen van mbo-1-gediplomeerden was 27 duizend euro, dat van mensen met mbo 2, 3 en 4 35.600 euro en van academisch opgeleiden 56.500 euro (CBS 2022).
Niet zo gek dat jongeren die in armoede zijn opgegroeid en van wie de ouders weinig scholing hebben zo ‘hoog’ mogelijk mikken. Ze willen een gerieflijker leven dan hun ouders en hopen wél een huis te kunnen kopen, zonder erfenis in het vooruitzicht. Deze studenten hebben hobbels te nemen, soms al bij de onderadvisering in groep 8. Vaak krijgen ze te horen dat het beter is niet ‘op hun teentjes te lopen’.
Ook bij Dijkgraaf hoor ik het ‘teentjes’-argument doorklinken, zoals eerder bij Jet Bussemaker: hij waarschuwt voor ‘stress’ bij de keuze voor een ‘zo hoog mogelijke opleiding’. Waar bemoeit hij zich mee? Ambitie is geen plicht, maar mensen ontmoedigen ambitieus te zijn en zich verder te verdiepen, dát is pas denigrerend. Vooral uit de mond van iemand die als topwetenschapper de ladder behendig heeft beklommen. Kinderen van hoogopgeleiden – ik noem ze toch maar zo – krijgen deze liefdevolle tip zelden. Daar zit de kern van de kansenongelijkheid.
Er is veel te verbeteren in het mbo. Uit het laatste Pisa-onderzoek bleek dat 33 procent van de 15-jarigen onvoldoende leesvaardig is; die leerlingen zitten vooral in de hoogste klas vmbo en staan op het punt naar het mbo te gaan. Ook bij rekenen is het niveau ondermaats. Volgens de Onderwijsinspectie (De Staat van het Onderwijs 2023) zijn jaarlijks zesduizend gediplomeerde mbo’ers laaggeletterd; zij halen het vereiste taalniveau niet. Daar verandert gejubel over het mbo niets aan.
Iedereen voldoende kennis en vaardigheden meegeven, dat is hét middel tegen kansenongelijkheid. Als Dijkgraaf hierin iets had weten te verbeteren, dan had hij een mooie erfenis achtergelaten. Maar ja, daarbij schieten woorden tekort.
Over de auteur
Aleid Truijens is schrijver en recensent en columnist voor de Volkskrant. Ze schreef romans en biografieën over F.B. Hotz en Hella Haase. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns