Het is, zegt de vrouw in de deuropening van haar villa in Hilversum, de hond blaffend aan haar voeten, ‘een mooi bezit’, en dat is het inderdaad, want ze is samen met haar broer eigenaar van een half Drents dorp.
Ruim twee uur rijden verderop, in Emmer-Compascuum, zien ze haar nooit, ze vertoont zich hier niet, maar wie hier een huis heeft, weet van haar bestaan. Ilonka Kröner is eigenaar van de grond aan straten met namen als het Westerdiep, Oosterdiep, de Westelijke Doorsnee, langs het Hoofdkanaal, ruim 260 percelen zijn van haar.
Het dorp wil van haar af, D66 stelde Kamervragen over het verstoren van de ‘leefbaarheid’ en ‘de lokale woningmarkt’, zoveel grond in handen van ‘één familie’, het kwam op televisie, de gemeente Emmen wijst erop dat de familie Kröner aan het dorp verdient zonder enige ‘tegenprestatie’.
Over de auteur
Ana van Es is rondreizend columnist voor de Volkskrant. Eerder was ze onder meer correspondent in het Midden-Oosten.
In haar kantoor in het centrum wijst de plaatselijke makelaar, Daniëlle van der Kuil, naar de woningadvertenties aan de muur, het is ‘best wel een dingetje de laatste tijd’. Ze kan ze zo aanwijzen, de huizen op erfpachtgrond van de familie Kröner liggen slechter in de markt, kijk, deze is al ruim een jaar te koop.
Het probleem is niet zozeer de erfpacht, die is vaak slechts 1 euro 13 per jaar, ‘de rijksdaalder van vroeger’, maar problemen bij verkoop. Ilonka Kröner heeft recht op een twintigste deel van de koopsom, de zogeheten ‘twintigste penning’, elke keer dat een huis verkocht wordt, twintigduizend euro op een huis van vier ton.
‘Jonge mensen kunnen dat niet betalen’, zegt Van der Kuil. ‘Banken stellen hier vragen over. Ze vinden het raar. Je kunt niet zomaar elke hypotheek krijgen. Stel, je koopt als echtpaar een huis en gaat daarna scheiden, dan moet je opnieuw de twintigste penning betalen. Het is tijd dat dit ouderwetse gedoe wordt afgeschaft.’
Emmer-Compascuum, een dorp van ‘doe maar een beetje normaal’, een dorp met veel verenigingen ook, gezellig wonen, is een lintdorp in de Drentse veenkoloniën. Dat een groot deel van de grond hier in handen is van een familie uit de Randstad gaat terug op afspraken uit 1885, toen het veen hier werd afgegraven.
De familie Kröner doet ‘allang geen investeringen meer in het gebied’, stelt de gemeente Emmen, waar men benadrukt dat Ilonka Kröner bepaald niet in de buurt woont. De grondrechten uit de 19de eeuw verhinderen nu nieuwbouw en andere projecten in een kwetsbaar deel van Nederland.
In voormalig veen- en moerasland duiken dergelijke afspraken vaker op. In Abcoude, Baambrugge en Vinkeveen betaalden inwoners duizend jaar lang een zogeheten ‘dertiende penning’ over de verkoopprijs. In een buurdorp van Emmer-Compascuum, Emmer-Erfscheidenveen, werd de ‘twintigste penning’ begin deze eeuw afgekocht.
De gemeente Emmen probeerde alweer jaren geleden ook te onderhandelen met Ilonka Kröner, maar een afkoopregeling bleek ‘absoluut niet’ aan de orde. De gemeente kreeg nul op het rekest bij het makelaarskantoor in Hilversum dat haar belangen behartigt.
Deze makelaar blijkt gevestigd in een dromerig wit pand. Loop hier naar binnen en de uiterst voorkomende secretaresse weet gelijk waar het over gaat, ‘o, u komt voor de erfpacht’. Wacht, zij haalt degene even die hier over gaat, de heer Meinsma.
‘Ik in’, zegt de heer Meinsma kortweg. Oftewel: hij int jaarlijks de erfpacht in Emmer-Compascuum, inclusief de twintigste penning. Meer wil hij er niet over zeggen, ‘ook vanwege de privacy’. Dit suggereert een zakelijke relatie tussen hem en Ilonka Kröner, maar die suggestie klopt niet. In een ietwat Gooise plottwist blijken zij levenspartners.
Als u thuis bent in de showbizzwereld, denkt u nu: Ilonka Kröner, die naam ken ik ergens van, en dat klopt, zij was jarenlang de persoonlijk directeur van de komiek André van Duin, een ‘fantastische man’, vertelt ze in de deuropening van haar Hilversumse villa.
Ze erfde de rechten op de grond in Emmer-Compascuum van haar moeder. ‘Mijn man doet het beheer, een heidens karwei, hij doet dat voortreffelijk.’ Hij adviseert ‘geen commentaar’, ‘dus daar houd ik me aan’. Voor het geval de gemeente opnieuw wil onderhandelen: ‘Ik doe het niet zomaar van de hand.’
a.vanes@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden