"Voorkom gezichtsverlies van het Plastic Pact NL", staat in juni 2023 boven een document dat ambtenaren naar staatssecretaris Vivianne Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) sturen. Het pact, dat haar ministerie in 2019 zelf had gelanceerd om duurzamer gebruik van plastic aan te moedigen, staat alweer op omvallen.
De bedoelingen van het pact waren zo mooi: "meer met minder plastic", luidde de slogan. De ruim honderd aangesloten bedrijven zouden koplopers worden die minder plastic op de markt brengen. Wat overbleef moest beter recyclebaar worden, van meer gerecycled materiaal worden gemaakt én daadwerkelijk een tweede leven krijgen.
Maar het bleek lastig om die mooie beloftes na te komen. In de praktijk belandt meer dan de helft van de verpakkingen nog in de verbrandingsoven. Minder dan een kwart van het plastic dat de bedrijven in het pact gebruiken is gemaakt van gerecycled materiaal. De hoeveelheid plastic die op de markt wordt gebracht nam maar mondjesmaat af.
Lichtpuntje is de introductie van verpakkingen die in theorie recyclebaar zijn. In 2022 ging het om 86 procent van de verpakkingen. Het doel om alle verpakkingen recyclebaar te maken in 2025 is in zicht. Maar het was niet genoeg om het pact te redden.
Op 1 januari is de stekker definitief uit het Plastic Pact getrokken, schreef Heijnen deze week aan de Tweede Kamer. Intern waren er al een tijdje twijfels over de samenwerking, blijkt uit een onderzoek dat het Plastic Pact liet uitvoeren.
Er is "te weinig concrete voortgang geboekt" en "lang niet alle partijen zijn even voortvarend en/of betrokken", viel daarin te lezen. Sommige bedrijven zouden vooral hebben meegedaan uit "marketingoverwegingen" of "om te kijken wat er gebeurt".
Het bleek ook lastig om bij te houden of de bedrijven in het pact zich überhaupt aan de afspraken hielden, want een deel weigerde de benodigde informatie te verschaffen. Ze gaven "niet thuis" als onderzoekers aanklopten voor informatie, concludeerde een commissie die de voortgang moest controleren.
"Het pact was een beetje zijn tijd vooruit", zegt Chris Bruijnes, directeur van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken en lid van die commissie. Hij zag dat het pact duurzame initiatieven op gang hielp, maar dat de vrijblijvende afspraken uiteindelijk niet genoeg waren. "Voor het behalen van de echt grote doelstellingen heb je meer nodig."
Dat denkt ook Lotte van Grol, die namens milieuorganisatie Natuur & Milieu in de stuurgroep van het pact zat. Naast het pact was duidelijk beleid nodig vanuit Den Haag of Brussel, denkt zij. "Ik hoop dat dit een wake-upcall is. We moeten zeggen: 'Heel mooi dat we dit soort afspraken met elkaar maken, maar de context moet er ook zijn.'"
Zij hoopt dat de overheid meer gaat inzetten op hergebruik van verpakkingen. Daarnaast is het nu nog te duur om plastic te maken met gerecycled materiaal. Van Grol wijst op het faillissement van Umincorp, een bedrijf dat huishoudelijk afval verwerkt om plastickorrels te maken. Die kunnen weer worden gebruikt om plastic producten van te maken, maar het gebruik van 'nieuw' plastic uit aardolie is goedkoper.
"Dat bedrijf was een lichtend voorbeeld van hoe we het zouden willen, maar ze zijn toch onderuitgegaan", zegt Van Grol. Volgens haar moet het gebruik van nieuw plastic daarom minder aantrekkelijk worden gemaakt, zodat de inzet van gerecycled materiaal het "nieuwe normaal" wordt. Dat is het nog lang niet: ook andere recyclebedrijven zeggen dat ze op omvallen staan.
Zowel in Den Haag als Brussel is wetgeving in de maak die kan helpen. De Europese Unie wil vanaf 2030 een bepaald percentage gerecycled materiaal verplichten in plastic verpakkingen, terwijl Nederland zo'n verplichting drie jaar eerder wil introduceren.
In de komende jaren hoopt het Afvalfonds Verpakkingen al te zorgen voor meer gebruik van gerecycled plastic. Het fonds ontvangt betalingen van bedrijven die plastic verpakkingen op de markt brengen. Sinds dit jaar krijgen zij korting als ze hun verpakkingen makkelijk recyclebaar maken, of als ze daar zelf al gerecycled plastic in verwerken.
Doel is om in 2050 helemaal geen fossiele grondstoffen meer te gebruiken in plastic verpakkingen, zegt directeur Hester Klein Lankhorst van het Afvalfonds. Recycling moet dan de norm zijn, aangevuld door nieuwe bioplastics. Maar daar is nog wel veel vernieuwing voor nodig. "Plastic is nog een beetje een pubertje vergeleken met papier", stelt Klein Lankhorst.
Er zijn nog nieuwe technieken nodig om plastic beter te recyclen, en de inzameling moet ook een stuk beter. Nu wordt veel plastic nog te vervuild ingeleverd om te kunnen hergebruiken. Het belandt dan in de verbrandingsoven. "Ik krijg daar altijd pijn in mijn buik van, dat mag je best weten", zegt Klein Lankhorst. "Het is zo zonde om die materialen niet opnieuw te gebruiken."
Haar advies: doe je plastic netjes gescheiden in de PMD-zak of -container. Gemeenten kunnen mensen daarbij helpen, zegt Klein Lankhorst. "Als het plastic aan huis wordt opgehaald, zijn mensen geneigd om beter te scheiden. Als ze het ergens naartoe moeten brengen, dan wordt het een gedoetje. Dan heeft men alweer minder de neiging om goed te scheiden."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl economisch