Het is natuurlijk nogal wat − de grootste landoorlog in Europa beginnen sinds 1945, met honderdduizenden doden als gevolg, en er niet alleen zegevierend, maar ook als morele kampioen uit willen komen. A tall order. Maar geen uitdaging waar Vladimir Poetin zijn hand voor omdraait.
Informatiecampagnes zijn een belangrijk instrument in de Russische gereedschapskist. Maar Poetins interview met Tucker Carlson is een sterk staaltje daarvan. Niet omdat Poetin daarin nogmaals zijn verknipte beeld van de geschiedenis oplepelt, maar omdat hij zich zo openlijk en rechtstreeks − en op een cruciaal moment − in de Amerikaanse politiek mengt.
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het is een ultiem voorbeeld van de versmelting tussen de agenda’s van bepaalde extremistische westerse stromingen en het Kremlin. Carlson staat bekend om het rondbazuinen van rechtse complottheorieën. Via hem hield Poetin − met zijn leugens en misleidende ‘bereidheid tot onderhandelen’ − de Amerikaanse kijkers de worst voor die Donald Trump en zijn volgers in het Congres kunnen gebruiken in hun strijd om Trump naar het Witte Huis te krijgen, en de hulp aan Oekraïne naar nul.
De afgelopen twee jaar hebben westerse samenlevingen zich weerbaar getoond, wellicht geïnspireerd door het Oekraïense verzet. Maar tegelijk is duidelijk dat we mede zo vatbaar zijn voor Russische informatiecampagnes omdat we genoeg ‘nuttige idioten’ in huis hebben − zoals FvD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen − die enthousiast Russische propaganda en leugens uitkramen.
Omdat Europa niet alleen politiek, maar ook qua mediaberichtgeving gefragmenteerd is, krijgen we veel Russische desinformatiecampagnes elders niet mee. Dat belemmert het zicht op het grote geheel. Vorig jaar maakte de Franse regering bekend dat het een ‘grote Russische desinformatiecampagne’ had ontdekt waarbij onder meer fake nieuws werd verspreid op sites die kopieën waren van gevestigde media. Parijs noemt dit en andere recente incidenten onderdeel van Ruslands ‘hybride oorlog’ om de steun voor Oekraïne te ondermijnen.
Zulke pogingen zijn geïntensiveerd, schrijft journaliste Catherine Belton. Het Kremlin ruikt winst. Belton ziet ‘een geheim propagandafront in West-Europa dat onderdeel is van de oorlog tegen Oekraïne’. Zowel het Witte Huis als EU-buitenlandchef Josep Borrell hebben gewaarschuwd voor toegenomen Russische connecties met extreemrechts en de pogingen Europese verkiezingen te beïnvloeden.
Belton heeft Kremlin-documenten ingezien die in het bezit zijn van een Europese inlichtingendienst. Ze bevatten onder meer een opdracht van Poetins plaatsvervangende chefstaf Sergej Kirijenko, gericht aan politieke strategen in het Kremlin, ‘om politieke verdeeldheid te zaaien in Frankrijk door sociale media en met behulp van Franse politieke figuren, opinieleiders en activisten’. Terwijl wij Netflix-series kijken, gaat dit dag in dag uit door.
De ruimte ontbreekt hier om alle (on)smakelijke details ervan op te dissen, of alle recente voorbeelden van Russische beïnvloeding in Europa op te sommen. Maar het Europees Parlement heeft deze week zijn zorgen uitgesproken over de (mogelijk financiële) banden tussen de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging en Moskou, waar de New York Times eerder over publiceerde.
Russische beïnvloeding kan alleen succes hebben als we ervoor ontvankelijk zijn. En dat zijn we, want onze democratieën verkeren in crisis. Massa’s mensen in Amerika en Europa keren zich af van alles en iedereen met enige ‘autoriteit’ en snakken naar een andere, ‘betere’ waarheid. Een revolte tegen een veranderende wereld waarin we er relatief op achteruit gaan en de greep verliezen op oude zekerheden, ook sociale. Daar proberen autocraten als Vladimir Poetin van te profiteren. Inzakkende westerse steun kan hem alsnog de strategische overwinning geven die moedige Oekraïense soldaten hem tien jaar ontzegden op het slagveld.
Deze ontwikkeling zal niet stoppen totdat serieuze westerse politici hun burgers gaan overtuigen van de ernst van de crisis − en de uiteindelijke gevolgen van ons internationale falen. Ondertussen ploeteren onze democratieën voort, in de VS en hier. Marine Le Pen is tegen Poetins oorlog, maar in feite blijft haar partij concrete steun voor Oekraïne ondermijnen. Net zoals de PVV dat hier doet − openlijk en met verve. Daar horen we weinig over, ook niet van de VVD, de partij die nota bene de nieuwe Navo-chef wil leveren en tegelijk steeds enthousiaster lijkt om met de PVV in zee te gaan. Hoe serieus is dat?
Source: Volkskrant columns