Het heeft in de verte wat weg van de angst die Napoleon ooit met zijn revolutionaire leger opriep bij de Europese vorstenhuizen. Nu is het Trump die als populistische antichrist Europa doet bibberen bij de gedachte dat hij met een eventueel tweede presidentschap de bestaande orde zal ondermijnen. Wat als hij zijn handen aftrekt van de Navo; zijn we dan overgeleverd aan de luimen van Poetin?
Het gebibber doet het kristallen glaswerk in de antieke kasten van het oude continent onheilspellend rinkelen. Eigenlijk is dat curieus. Europa telt 29 Navo-landen, zij bestrijken een gebied dat zich uitstrekt van de Noordkaap tot de Zwarte zee, hun defensie-uitgaven zijn bij elkaar opgeteld de op één na hoogste ter wereld, de Fransen en Britten hebben kernwapens. Ook zonder Amerikanen vormen de 29 een formidabel blok dat voor niemand bang zou moeten zijn. In Oekraïne verslikken de Russen zich bijna al in één land.
Dus geen paniek zou je zeggen, als de Amerikaanse bijstandsgarantie zou wegvallen. Hoewel er geringschattend wordt gedaan over Europa’s defensie na jarenlang bezuinigen en lui schuilen onder Amerika’s veiligheidsparaplu, is het niet weerloos. ‘We moeten niet doen alsof we onszelf niet kunnen verdedigen’, zegt Dick Zandee, militair expert van Clingendael.
Ik belde hem voor een inschatting wat Europa in zijn eentje wel en niet kan. Als nuchtere beschouwer stelt hij de zaken nooit mooier of lelijker voor dan ze zijn. Hij heeft Helsinki bezocht en is onder de indruk van de Finnen, net toegetreden tot de Navo. ‘Zij zeggen: wij zijn niet bang voor de Russen. Wij kunnen 300- tot 400 duizend man mobiliseren. Onze zuidkust staat vol geschutsbatterijen, we sluiten heel Petersburg af, hun vloot daar komt nergens meer.’ Zeker als de Navo binnenkort ook Zweden erbij krijgt als extra poortwachter aan de Oostzee.
Bang dat de Russen heel Europa overlopen, is Zandee niet. We moeten het denken loslaten dat er ineens een Rus in je keuken staat. ‘Anders dan in de Koude Oorlog, toen ze een paar honderd kilometer hiervandaan aan de grens tussen de twee Duitslanden stonden, bevinden zij zich nu geografisch ver weg van West-Europa. Ik zie ze echt niet in staat op te rukken naar de Noordzee.’
Maar, maar, maar… rustig slapen is er toch niet bij. Rusland kan zich concentreren op een beperkt gebied, Centraal-Europa, de Baltische staten. Een bezetting alleen al van de Estlandse stad Narva, die aan Rusland grenst en waar 90 procent van de inwoners Russisch-talig is, zou Europa voor het blok zetten. Krachtens de belofte dat het elke millimeter van het Navo-grondgebied zal verdedigen, moet het proberen het gebied te heroveren.
Zandee betwijfelt of Europa zonder Amerikanen daarvoor voldoende offensieve slagkracht heeft. Bovendien kan Poetin raketaanvallen uitvoeren op een aanvoerhaven als Rotterdam. De Rotterdammer mag dan ver achter het front wonen, rustig koffie drinken is er niet meer bij als de raketten hem om de oren vliegen. Ook kan Poetin dreigen met kernwapens. Het zal de Europeanen voor gruwelijke dilemma’s plaatsen. Willen we vechten, lijden en sterven voor de Balten?
Dat is allerminst zeker. Zandee: ‘Toen Poetin in Oekraïne dreigde met kernwapens, liep iedereen in het Westen meteen te shaken.’ Nucleair escalatiegevaar, Rotterdam platgooien met raketten - ‘Je kunt zwichten zonder dat er een Rus in de keuken staat.’
Het beste is dat Europa nooit in zo’n situatie terechtkomt door te werken aan een effectieve afschrikking. Het moet het wegvallen van Amerika’s conventionele macht, nucleaire rugdekking en leiderschap compenseren. Qua conventionele strijdkrachten is Europa bezig aan een inhaalslag. Voor het leiderschap wordt gedacht aan de vorming van een veiligheidsraad, bestaande uit Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Qua atoomwapens wordt er geopperd om van de Franse kernmacht een Europese te maken.
Cruciaal is dat de nucleaire afschrikking ook zonder Amerikanen intact blijft. Volgens Zandee zijn de Finnen het bangst voor nucleaire chantage door Rusland en was de behoefte aan een nucleair schild dé reden voor hen zich aan te sluiten bij de Navo.
Uiteindelijk gaat het erom dat Europa ook in zijn eentje in staat is Poetin zo bang te maken dat hij avonturen uit zijn hoofd laat. Dat moet een blok van 29 landen toch kunnen lukken.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Vervolg tekst column
Source: Volkskrant columns