Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
"Toen ik hier in 2018 begon, kon je dat niet lezen, zo veel stof lag erop", Tjeerd Meenks wijst naar het woord 'zuurstof' dat met grote letters op drie bolvormige gastanks staat. Dan verandert er hier toch wel iets, wil hij maar zeggen. Meenks is de programmamanager van een verbeterprogramma om Tata schoner te krijgen. Het bedrijf heeft onder Meenks' leiding afgelopen jaren dertig0 miljoen geïnvesteerd om de uitstoot van schadelijke stoffen te verminderen. Het bedrijf bouwde stoffilters zo groot als een fabriek.
Maar nét toen Tata Steel nieuwe stoffilters in gebruik nam, kwam het RIVM met een vernietigend rapport: 'Het RIVM heeft berekend dat door de uitstoot van Tata Steel mensen in Wijk aan Zee gemiddeld 2,5 maanden korter leven door blootstelling aan fijnstof en stikstofdioxide.' En ze hebben ook nog een verhoogde kans op longkanker en astma.
Tata zegt dat de uitstoot van fijnstof de afgelopen vijf jaar met 35 procent is gedaald en de uitstoot van zware metalen met iets meer dan de helft. Heeft dat gevolgen voor de kortere levensverwachting van omwonenden? "Het RIVM rekent met verouderde rapporten, met de uitstoot zoals-ie was", zegt Meenks. "Ik ben ervan overtuigd dat alle maatregelen die we hebben genomen, invloed hebben op dat vlak. We hebben nog wel een jaar nodig om alle meetdata te verzamelen en de reductie echt aan te kunnen tonen. Dan moeten we het ook echt gaan terugzien in de leefbaarheid in de omgeving."
Meenks heeft een ondankbare taak. Het bedrijf ligt niet alleen onder een vergrootglas bij de overheidsinstanties. Een dag voor het bezoek was er nog een blokkade van Extinction Rebellion en Greenpeace. Zij willen geen verhaal over stoffilters horen, maar eisen dat de staalfabriek sluit. Het liefst vandaag nog.
De geest is uit de fles als het gaat om de aanpak van grote vervuilers: niet goedschiks, dan maar kwaadschiks. Het regent afgelopen jaren aangiftes tegen Tata Steel. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied deed aangifte omdat de meting van stoftuitstoot niet deugde. Het Openbaar Ministerie is een strafrechtelijk onderzoek gestart. Er is zelfs aangifte gedaan tegen CEO Hans van den Berg. Er ligt een massaclaim van mensen die immateriële schade hebben opgelopen door hinder, stress of angst voor ziekte door vervuiling afkomstig van de staalfabriek. Het gaat maar door.
"Op een verjaardagsfeestje vertel je niet meer dat je bij Tata werkt. Vroeger waren we trots. Nu praten veel van onze 12.000 collega's liever niet over het werk, omdat ze aangesproken worden op de uitstoot. Dat voelt weleens oneerlijk, omdat er ook zoveel is verbeterd. Tata ligt onder een vergrootglas. Maar jonge techneuten komen hier ook nog graag werken en iedereen weet dat staal essentieel is in onze samenleving. Windmolens, zonne-energie, elektrische auto's, warmtepompen, wat je ook bedenkt voor een duurzame toekomst: er zit staal in."
Maar wie bij Tata Steel over het terrein rijdt, ziet een grijze en grauwe wereld. Letterlijk alles is bedekt onder een laag stof. En als het niet grijs is, dan wel roestbruin: het stof van de bergen ijzererts verwaait en oxideert. Ook de nieuwe verzinkte stofinstallaties zijn al dof van het stof en beginnen te verweren.
"Eind 2018 zijn we begonnen met ons verbeterprogramma. We waren toen in het nieuws met de grafietregens, die wolken glinsterend poeder in de lucht waren voor ons het startsein voor ons verbeterprogramma." Bij die grafietregens daalden er in korte tijd enorme stofwolken van onzichtbaar fijnstof en grover stof neer in de omgeving, met daarin onder andere zware metalen en giftige PAK's.
Er werd een hal gebouwd om die stofwolken zoveel mogelijk tegen te houden. "Maar toen waren de problemen niet opgelost voor de omgeving. Er is nog steeds overlast van geur, stof en geluid. Ons verbeterprogramma dat we opstelden zou in 2025 opgeleverd worden, maar de omwonenden vonden dat veel te lang duren."
Het duurt bijna tien seconden voordat Meenks antwoord geeft op de vraag of de jongste maatregelen ook tien jaar eerder genomen hadden kunnen worden. "Weet ik niet zo goed. Was de techniek al zover? We hadden eerder kunnen beginnen en met terugwerkende kracht was ik liever eerder begonnen. Als staalindustrie zijn we al honderd jaar bezig om te innoveren om het voor arbeiders en omgeving veiliger te maken. Vervuiling en onveiligheid zijn basisproblemen van de staalindustrie. Ook overheden zien daarop toe en daar praten we mee."
"We hádden natuurlijk een stofinstallatie op de pelletfabriek, waardoor we voldeden aan de wet- en regelgeving. Wat we nu gebouwd hebben, kan stof veel beter afvangen. In iedere kubieke meter lucht die naar de schoorstenen gaat, zit nog maximaal 5 milligram stof. We hebben geen technieken om ál het stof eruit te halen. Helemaal emissieloos zal het niet worden. Maar wat we nu hebben is state of the art en vele malen beter dan andere installaties. We vangen tien tot honderd keer meer stof af. Deze installatie filtert wel drie vrachtwagens met fijnstof per week uit de rookgassen."
Vervuiling van Tata wordt niet alleen door de schoorstenen verspreid. "Dit is het vieste deel van Tata, hier komen de ertsen binnen", zegt Meenks. Hij staat bij bergen ijzererts van tientallen meters hoog langs het Noordzeekanaal. "Dat blijft zo, ook in de toekomst als we waterstof in plaats van kolen gebruiken. Dat zal altijd stof geven."
IJzererts wordt met zeeschepen aangevoerd in de vorm van gruis, de fijnste deeltjes waaien op door de harde zeewind, ondanks dat de bergen erts nat worden gehouden. Sommige worden bespoten met een natte pap van papierpulp. "Eigenlijk een laag papier-maché dat opdroogt en zo als een korst de berg erts afdekt. Om de wind minder vat te laten hebben op de ertsen, gaan we windscherm bouwen van 18 meter hoog en een kilometer lang. De neerslag van zichtbaar stof moet uiteindelijk tweederde minder zijn dan in 2019."
Nog verdere toekomst, als de overstap op waterstof ingevoerd wordt: grote hallen waarin de bergen erts liggen, buiten bereik van de zeewind. "De overstap naar groen staal met waterstof, zonder hoogovens en overkapte verwerking van grondstoffen, is niet te realiseren in een paar jaar tijd. De eerste fase is gereed in 2030. Voor de tweede fase moet je richting 2035 denken."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl economisch