Hoogwater, de afgelopen weken. Zou het massaal weghalen van dammen in Europa ermee te maken hebben?
De uiterwaarden stonden vol, het Markermeer stroomde over en dus kookte ook het internet over. Dat hoge water! Dat kan toch geen toeval zijn?
De overheid zit hierachter, gonsde het in de complothoek zelfs. ‘Ik lees steeds meer berichten dat ze bewust een ramp creëren, om de klimaatagenda te faciliteren’, meldt iemand op dorpspomp X. Complotkrant De Andere Krant wijst op de ‘damvernietigingen’ die overal in Europa gaande zouden zijn. ‘Dan creëer je toch bewust hoog water?’, vraagt iemand anders op X zich af.
Compleet uit de lucht gegrepen is dat niet. In Europa zijn de afgelopen jaren ruim zesduizend dammen weggehaald, in een vanuit Nederland gerund project genaamd Dam Removal Europe. Om vissen doorgang te verlenen, rivierlopen te herstellen en onderhoud te besparen, begrijp ik. Maar een plus een is twee. ‘We halen een recordaantal dammen weg. En ineens overstroomt de boel’, stelt iemand.
Ik bel met initiatiefnemer Herman Wanningen. Die is nogal verbouwereerd door alle ophef. De ‘dammen’ waarover het hier gaat, zijn immers geen betonnen joekels, maar meestal vervallen kleintjes, die links en rechts in sloten en beken zijn blijven staan, uit de tijd dat fabrieken en industriële textiel- en papiermolens nog op water draaiden.
‘Die zijn niet meer in gebruik, maar kosten wel geld en kunnen gevaarlijk zijn, omdat ze kunnen doorbreken’, legt Wanningen uit. Voor de waterstand verderop maken ze niet uit: een teveel aan regenwater stroomt er gewoon overheen. ‘De dammen waarmee wij ons bezighouden, hebben geen enkele waterveiligheidsfunctie’, zegt Wanningen. ‘Maar dat zeggen de verspreiders van deze theorieën er niet bij.’
Voor de zekerheid neem ik contact op met Niko Wanders, hydroloog aan de Universiteit Utrecht. De weggehaalde dammetjes hebben niets met de veiligheid van de grote rivieren te maken, bevestigt die. Integendeel: door in onbruik geraakte dammen weg te halen, ontstaat er vaak ‘juist meer bergingsruimte voor het water’, stelt Wanders. Vaak krijgt zo’n waterstroom weer de ruimte om te meanderen en een diepere bedding uit te slijten.
Want dat is de werkelijke reden waarom Nederland zo kon vollopen, legt hij uit. Bovenstrooms, in het buitenland, zijn hellingen die normaliter het regenwater opzuigen kaler geworden en dijken steeds dichter op de rivieren komen te staan. ‘Dat leidt tot een snellere afvoer van regenwater naar de rivieren’, legt Wanders uit. Met als gevolg de volle uiterwaarden van afgelopen tijd.
De vakliteratuur bevestigt het verhaal. Een academisch overzicht van damverwijderprojecten in Europa en de VS signaleert dat er soms best nadelen aan het weghalen zitten – van verstoorde natuur door de sloop tot gedoe met landeigenaars – maar meer risico op hoogwater zit er niet bij. Terwijl de voordelen groot zijn. ‘Je kunt maar beter weghalen wat onveilig is’, zegt Wanningen.
Vreemd hoe die dingen gaan. In Spanje is er vaak juist ’s zomers ‘gedoe’, vertelt Wanningen. Daar krijgen de damverwijderaars weer de schuld van de droogte, overigens al net zo ongefundeerd.
‘Afijn, het hoort er allemaal bij’, verzucht hij. ‘Alles wordt aangegrepen om het werken aan gezonde en veilige riviersystemen tekort te doen en neer te zetten als links werk. Terwijl veilig, genoeg en gezond water nou juist voor alle mensen is.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
Voor snelle wijzigingen en bezorging
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden