Zorgminister Ernst Kuipers stuurde de Tweede Kamer afgelopen week een puntig briefje over het eigen risico in de zorgkostenverzekering. Voor de Kerst had een Kamermeerderheid een motie aangenomen waarin wordt opgeroepen dat af te schaffen. Kuipers legt (nog eens) uit waarom dat een slecht idee is. Naast de inhoud is vooral het politieke spel dat werd gespeeld intrigerend.
Naar aanleiding van dit voorbeeld bedacht ik dat de verkiezingsuitslag van 22 november misschien óók moet worden uitgelegd als de implosie van het midden. Tot nu toe was mijn aandacht gericht op de klinkende overwinning van (extreem-)rechts. En dat is ook het meest in het oog springende aspect van de uitslag. Maar er zitten meer aspecten aan, die misschien wel belangrijker zijn.
Het eigen risico was dus de aanleiding voor deze gedachte. Hoezo? Nou, inhoudelijk, omdat het afschaffen ervan om veel redenen een slecht idee is. De belangrijkste is dat het beteugelen van de groei van de zorgsector een urgente en ingewikkelde opgave is – de zorgkosten groeien ons boven het hoofd –, en dat het afschaffen van het eigen risico hierbij niet mee- maar juist tegenwerkt. Nóg meer zorgkosten! Bovendien: partijen willen van dat eigen risico af, maar gaven niet aan hoe ze dat dachten te gaan betalen – onverantwoord, in mijn ogen.
Politiek was het goed gespeeld. De motie was ingediend door de SP en de PvdD, en kreeg steun van GroenLinks-PvdA, Denk, BBB en PVV. Oftewel: de motie was ingediend op de uiterste linkervleugel van de Kamer, kreeg steun van de uiterste rechtervleugel van de Kamer, en met die samenwerking tussen extreem-links en extreem-rechts had het midden getalsmatig dik het nakijken. Maar GroenLinks-PvdA is toch zeker geen vleugelpartij? Nee, over het geheel genomen niet, maar op onderdelen wel.
Maar, klopt de gedachte wel? Is het politieke midden echt geïmplodeerd? Laten we tellen. En wat tellen we dan? Kamerzetels van partijen die normaliter belang hechten aan inhoudelijke argumentatie van voorstellen, geen gratis bier uitdelen om kiezers te paaien, geen one-issuepartijen, geen haat zaaien. Tot het midden in deze Kamer reken ik dan: GroenLinks-PvdA (25 zetels), VVD (24 zetels), NSC (20), D66 (9), CDA (5), ChristenUnie (3), Volt (2). Ik laat de SGP (3) er buiten. Dat brengt het totaal van middenpartijen op 88 zetels.
Hoe was dat in de vorige Kamer? VVD (34 zetels), D66 (24), CDA (15), PvdA (9), GroenLinks (8), ChristenUnie (5), Volt (3). Ik laat de SGP (ook 3) er andermaal buiten. Totaal: 98 zeten voor het midden.
Een verlies van tien zetels, dat is toch zeker geen implosie? Nee, een gevoelige afname, dat is alles. Binnen het midden zijn er wel spectaculaire verschuivingen, met de winst van NSC voorop, en de winst van GroenLinks-PvdA er vlak achteraan. Je kunt getalsmatig zelfs met vier partijen uit het midden een coalitie vormen, als je dat zou willen.
Ben ik nu gerustgesteld? Nee. Het midden is er de afgelopen kabinetsperioden veel te weinig in geslaagd de grote problemen in Nederland aan te pakken. Het lukte niet, uitzonderingen daargelaten, om binnen coalities zó te ruilen dat Nederland er sterker van werd. De kans dat dit nu wel lukt lijkt me nul.
Laten we 2024 vol goede moed over politiek en overheid beginnen. Hoezo? Ik heb er zulke lage verwachtingen van dat het alleen maar mee kan vallen.
Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant. Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek. Reageren? E-mail: frank@argumentenfabriek.nl.
Source: Volkskrant columns