Er zijn van die dingen die je leest, en waar je nog regelmatig aan moet terugdenken. Zo ook een lezersbrief die onder het kopje ‘Best tevreden’ in februari 2021 in deze krant verscheen. Daarin reageerde een lezer – Annet uit Soesterberg - op een column van Sheila Sitalsing, die zich er over verbaasde dat het kinderopvangschandaal zo weinig losmaakte bij kiezers. Annet liet weten dat er vele Nederlanders zijn ‘die over het algemeen best tevreden zijn over [de] overheid, omdat veel zaken in Nederland wél goed geregeld zijn'. Die mensen hebben geen klachten over de overheid, omdat ze geen toeslagen ontvangen en zelf geen gebruik maken van overheidsvoorzieningen zoals de jeugdzorg.
Op Twitter (of moet ik zeggen: ‘in mijn twitterbubbel’?) reageerden mensen verbluft op deze lezersbrief. Het duurde niet lang of iemand op Twitter zei: ‘Wees niet zoals Annet uit Soesterberg’ om een punt te maken.
En dat punt was uiteraard dat het heel gemakkelijk is om tevreden te zijn over de overheid als je rijk genoeg bent om een eigen huis te kunnen bezitten en dus niet tien tot twintig jaar op de wachtlijst voor een sociale huurwoning moet, omdat de overheid het volkshuisvestigingsbeleid om zeep heeft geholpen.
Over de auteur
Ingrid Robeyns is hoogleraar ethiek van instituties aan de Universiteit Utrecht. In de maand december is zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
En dat het gemakkelijk is om tevreden te zijn over de overheid als je het geluk hebt dat geen van je kinderen autisme heeft of een dwangstoornis of anorexia krijgt, waardoor je moet aankloppen bij de overbelaste jeugdzorg met haar ellenlange wachtlijsten.
En dat het gemakkelijk is om tevreden te zijn over de overheid als je een goedbetaalde baan hebt in een bedrijf, en je geen kwetsbare medeburger bent die tien jaar eerder nog recht zou gehad hebben op het veilige leven dat je via een beschermde werkplaats zou krijgen – wegbezuinigd onder een van de vele kabinetten waar Mark Rutte leiding aan gaf.
Schrijvers, activisten en wetenschappers hebben voor dit soort situaties een woord: privilege.
Een van de grote problemen van deze tijd is dat geprivilegieerde mensen zich niet meer voldoende bewust zijn van hun privileges. Want hun bubbel zit vol met anderen die net zoveel geluk hebben gehad in het leven. Geluk in de natuurlijke loterij: geboren met talenten waar goed geld mee te verdienen valt, en geboren zonder noemenswaardige handicaps of ziektes. En geluk in de sociale loterij: hun wieg stond in een welvarende, stabiele, zorgzame omgeving.
Als de Annettes van deze wereld in hun eigen bubbel zouden zien hoe een gezin kapot gemaakt werd door de Staat in het kinderopvangtoeslagenschandaal, of als ze zouden zien hoe moeilijk het is voor jongvolwassenen om een eigen woning te krijgen, of als ze van dichtbij zouden zien hoeveel strijd ouders van kinderen met handicaps en speciale behoeften moeten leveren om voor hun kinderen een minimaal goede toekomst te krijgen, dan zouden ze heel wat minder positief zijn over de Nederlandse overheid. Tenminste, ik ga er van uit dat het hier niet gaat om een gebrek aan empathisch inlevingsvermogen, maar om een gebrek aan doorleefde kennis van hoe slecht de overheid zorgt voor basisvoorzieningen voor wie niet rijk is, en voor adequate ondersteuning voor wie kwetsbaar is.
De grote vraag is: hoe krijgen we mensen met veel privileges enerzijds, en mensen met veel pech en kwetsbaarheden anderzijds, weer meer in contact met elkaar, op een evenwaardige manier?
In een Nederland dat niet in crisis zou zijn, waarin het wantrouwen tegen de overheid minder groot was, zou ik zeggen: voer verplichte burgerdienst in. Die zou er voor kunnen zorgen dat de geprivilegieerden niet vanaf hun tijd op het vwo of gymnasium in hun eigen veilige bubbel zitten, en er nooit meer uitkomen. Zoals de Amerikaanse politiek filosofe Debra Satz beargumenteerde, heeft het herstel van de democratie ook zo’n ingreep nodig.
Voorlopig zullen we moeten zoeken naar vrijwillige strategieën. Maar die moeten wel effectief zijn, en geen druppels op een gloeiende plaat. Hoe krijgen we iedereen weer bij elkaar?
Er ligt hier duidelijk een opdracht voor de kunsten. We moeten alle ruimte te geven aan kunstenaars zoals Ken Loach, die zijn hele leven al films maakt waarin hij portretteert hoe kwetsbaren en mensen pech aan het kortste eind trekken bij onze overheid.
Ongetwijfeld zijn er nog meer goede ideeën om geprivilegieerden te verleiden hun bubbel open te breken. Het lijkt me in ieder geval een prima gespreksonderwerp voor bij het kerstdiner.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Source: Volkskrant columns