En zo stonden ze plotseling met het volle gewicht van de Grondwet in hun armen, middenin het hart van de democratie, en waar kwam dat vandaan. Die vragen over rechtsstatelijkheid, de ‘harde ondergrens’, de ‘basislijn’, het ‘democratisch ethos’ zei Henri Bontenbal heel mooi. Een ingewikkeld woord dat je nooit hoorde, omdat het zo vanzelfsprekend was.
Woensdag debatteerde de Tweede Kamer over haar eigen democratische levenshouding (ethos), en het was een buitenissig spektakel waar nog vaak naar verwezen zal worden. Of niet, want donderdag had de trein alweer een andere bestemming. Misschien waren ze gewoon gewend geraakt aan de politiek van jij-bakken, schelden en tornen aan grondrechten. Hadden ze er zelf een heel klein beetje aan meegedaan.
Twintig jaar van verschuivende normen balden zich samen in dit debat, en Geert Wilders droeg als vanouds zijn maliënkolder. Maar nu was hij de winnaar, en dat zouden ze weten ook.
‘Wij hebben 37 zetels, en u heeft er twee of drie.’
‘Ik ben de nestor. Het staatsrechtelijk geweten van u allemaal.’
Gelukkig begon hij eerst over zijn ‘agenda van hoop’ – misschien viel het wel mee, en was dit een mogelijkheid snel de eigen bijdrage af te schaffen. Dat was toch ook wat waard? Niet voor niets feliciteerden PVV’ers vriendelijk de extreem-linkse politicus aan de andere kant van de plenaire zaal.
‘Grote verantwoordelijkheid’, zei Geert Wilders, ‘zeer van bewust’. Maar bij de eerste kritische vraag vlogen als vanouds de modderkluiten op, en begon het spelen op de man. ‘Wat hebben we allemaal ons land binnengehaald’ (buitenlanders). En: ‘de geest gaat niet terug de fles in’.
Ging Geert Wilders de rechtsstaat stutten? ‘Ik zit niet in gedragstherapie’.
Het verschil was nu dat een meerderheid hem steunde. Het lachen in de fractie van de BBB, begonnen als boerenpartij, nu een loyaal filiaal. De VVD met haar ‘staatsrechtelijk vandalisme’, gesteund door het staatsrechterlijk zo zuivere NSC.
Een columnist van de Telegraaf timmert een kabinet in elkaar, dat ‘moet’, zei hij, dat is wat de mensen willen. Ze willen wat Geert Wilders ze in twintig jaar heeft geleerd.
Nog steeds weet niemand wie Geert Wilders werkelijk is. Een enigma heeft gewonnen. Dat komt door het afschuwelijke kluizenaarschap waartoe hij is gedwongen, met elke dag de angst voor een aanslag. Tegelijk kiest hij ervoor nooit transparant te zijn en van zijn partijgenoten hetzelfde te eisen.
De laatste jaren was er weinig interesse in zijn doen en laten, misschien door gewenning, misschien omdat het zo moeilijk is door het PVV-beton te breken. Komende week verschijnt een nieuwe editie van Wilders, tovenaarsleerling, het boek van wijlen Meindert Fennema uit 2010, met een nieuw hoofdstuk geschreven door Geerten Waling, die opnieuw vaststelt dat de partij een autoritair geleide ‘sekte’ is, geleid door ‘management by fear’. Wel is de titel anders: ‘Geert Wilders: de wreker’. Plus de voorspelling dat ‘hij en de PVV de Nederlandse politiek nog jarenlang domineren’.
Anders dan de rest, veranderde Geert Wilders nooit. Even hield hij zich staatsmannelijk in, staande het debat. Hij had zich voorbereid: alle uitspraken uit ‘het verleden’ die hem om de oren vlogen, kopvoddentaks et cetera, zou hij ter plekke van ‘hun eigen context’ voorzien. Daarna sloot hij snel zijn open vizier: ‘Dat ga ik niet intrekken.’ Hij wist: het vuur dat ze hem aan de schenen legden, was koud vuur.
Joh, zei Geert Wilders, ik ging alleen naar Rusland om de Nederlandse belangen te behartigen. Joh, ik ben niet tegen steun aan Oekraïne, alleen tegen Nederlandse steun. En ja, hij zal premier zijn ook voor de moslim ‘die zich aan de regels houdt, die integreert’.
(Joh, zei Dilan Yesilgöz namens de VVD, ik trek als minister al twee jaar dubbele nationaliteiten in, dus dat is staatsrechtelijk geen probleem).
Zijn onherroepelijke veroordeling voor groepsbelediging deed hij af als ‘corruptie’, de Hoge Raad was een ‘schandvlek’ voor de rechtsstaat. Dat is het democratische ethos van Geert Wilders.
Twintig jaar lang verlegde hij grenzen, maar niet die van hemzelf.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden