"Mijn B1 tegen de vrouwen van Wartburgia? Wat?" De stem van Jonker (60) klinkt in de bestuurskamer van de KNVB opeens een octaaf hoger op deze lentedag in mei. "Dan kom ik niet. Ik ga toch niet tegen vrouwen spelen?!"
Jonker weet nog goed hoe hij reageerde toen hij 38 jaar geleden van de jeugdcommissie van SV De Meer te horen kreeg dat zijn jeugdteam tegen vrouwen moest gaan oefenen. Jonker was 22 jaar, de B1 van de Amsterdamse club was zijn eerste baantje als coach. Het zou de enige keer in zijn lange trainerscarrière zijn dat hij niet komt opdagen voor een wedstrijd.
Jonker groeit in de jaren zestig en zeventig op in het Amsterdamse stadsdeel Noord, in Tuindorp Buiksloot. Er voetballen alleen jongens en mannen op straat, pleintjes en veldjes. "Vrouwenvoetbal bestond niet in onze wijk", weet Jonker. "Niemand sprak erover. Het was er gewoon niet."
De verrassing bij Jonker is dan ook groot als hij op een dag langs de velden van DWV fietst. "Ik zag een vrouw een bal uit de sloot halen. Ik dacht: hè, is dat een vrouw? Ik keek vervolgens naar het veld. Zag ik allemaal vrouwen voetballen! Verrek, vrouwen voetballen ook, dacht ik."
Leeftijd: 60 jaar
Geboorteplaats: Amsterdam
Getrainde teams: KNVB (1990-1997 jeugd), FC Volendam (1997-1999 assistent, 1999-2000 hoofdcoach), KNVB (2000-2002 jeugd, 2001 bondscoach Oranjevrouwen), FC Barcelona (2002-2003 assistent), MVV (2004-2006), Willem II (2006-2007 assistent, 2007-2009 hoofdcoach én technisch directeur), Bayern München (2009-2011 assistent, 2011 interim-coach, 2011-2012 coach reserveteam), VfL Wolfsburg (2012-2014 assistent), Arsenal (2014-2017 hoofd jeugdopleiding), VfL Wolfsburg (2017), Telstar (2019-2022), Oranje (2022-heden)
Contract bij Oranje: tot en met EK van 2025
De cultuurschok leidt niet tot een cultuurverandering bij Jonker. Na een periode als gymleraar solliciteert hij in 1990 bij de KNVB voor een baan als fulltime coach in het district Haarlem. Jonker wil er graag aan de slag. Hij kan er met de beste jeugdspelers van de regio werken. Ook mag hij in die rol cursussen geven aan trainers.
Er is voor hem alleen één probleem: hij zal ook een meisjesteam onder zijn hoede moeten nemen. En dat wil hij niet, vertelt hij tijdens het sollicitatiegesprek met de KNVB. "Meisjes voetballen niet. Daar ga ik mijn tijd niet aan verdoen."
De KNVB-manager tegenover hem zegt dat hij dan maar tuchtzaken zaalvoetbal moet gaan doen. Dat betekent hele dagen notuleren en documenteren achter een bureau. "Ik dacht: pf... moet ik dat gaan doen?"
Jonker besluit toch nog even bij een training van de Haarlemse vrouwen onder 23 jaar in Zandvoort te kijken voordat hij een keuze maakt. "Ik weet het nog goed. Het was een mooie zomeravond. Er stond een hele dikke boom bij het veld en ik ging daarachter staan. Het voetbal was toch wel aardig, er liepen er een paar bij die een beetje konden voetballen. Ik ging daarna terug naar de manager. 'Ik wil geen tuchtzaken doen, ik ga die meisjes doen.'"
Het is het begin van de ommezwaai van Jonker. De man die niet wilde oefenen tegen de vrouwen van Wartburgia groeit in de jaren daarna uit tot een voorvechter van vrouwen op voetbalschoenen. En dat terwijl hij vooral in de top van het mannenvoetbal werkt, onder meer als assistent van Louis van Gaal bij FC Barcelona en Bayern München. Daar worden voetballende vrouwen amper serieus genomen.
Maar Jonker laat Daphne Koster eind jaren negentig een jaar meetrainen met de B-junioren van FC Volendam, zodat ze meer weerstand krijgt. Hij helpt lobbyen bij de oprichting van de Vrouwen Eredivisie. Hij zet met hulp van Vera Pauw in 2007 een vrouwentak op bij Willem II. En in augustus 2022 wordt hij voor de tweede keer bondscoach van de Oranjevrouwen, na een eerdere periode als interim-bondscoach in 2001.
Gek genoeg, zegt Jonker, heeft een 12-1-nederlaag met de Haarlemse meisjes onder vijftien jaar tegen een jongensteam uit Hoofddorp ervoor gezorgd dat hij anders naar voetballende vrouwen is gaan kijken. Hij coachte toen de meisjes.
"Ze werden door mij uitgenodigd en vervolgens werden ze helemaal weggepoetst. Pof, 12-1. Ze moesten huilen, ouders kwamen naar mij toe. Maar die meisjes hadden wel hun stinkende best gedaan. Ze verdienden het niet om zo te verliezen. Dat maakte een hoop bij mij los."
Het valt Jonker steeds op hoe toegewijd voetballende vrouwen zijn. Een verschil met hun mannelijke collega's, zegt hij. "In het voetbal zijn mannen over het algemeen meer op zichzelf gericht. Het gaat om hún loopbaan, hún ontwikkeling, hún ambitie en hún motivatie."
"Bij vrouwen is de insteek meer: wat kunnen wíj bereiken? Hoe kunnen wíj het beste presteren? En hoe kunnen wíj ons doel realiseren? Wíj! Laat duidelijk zijn: een goede groep mannen, zoals ik die bij Telstar heb gehad, is zeer gemotiveerd. Maar vrouwen zijn toegewijd. En toewijding heeft voor mij een grotere lading."
Jonker ziet die toewijding momenteel ook terug bij Oranje. "De speelsters willen er alles voor doen. De helft van de groep is uitermate ervaren, maar de speelsters zijn allemaal ongelooflijk gretig. Er is niks van: ik heb het al gezien. Ik moet ze eerder afremmen dan stimuleren. Dat vind ik mooi."
Maar Jonker weet als geen ander dat de Oranjevrouwen nog niet als een volwaardig topteam in de wereld van het mannenvoetbal worden gezien. Dat merkte hij ook aan de reacties op zijn terugkeer als bondscoach. "'Leuk dat je dat gaat doen', was het vooral. Ja, leuk, dat zegt eigenlijk alles. Niet geweldig, niet top, maar leuk."
Veel mannelijke coaches van naam halen hun neus nog op voor het vrouwenteam. Dat begrijpt Jonker. "Als je als veertigjarige deze klus drie jaar gaat doen en je wordt geen wereldkampioen, wie wil jou dan nog hebben? En als het wel lukt, is nog steeds de vraag: wat dan? Kan je dan naar Sparta of FC Twente? Het vrouwenteam brengt een bepaald risico met zich mee."
De zestigjarige Jonker durfde het wel aan, na een periode van twintig jaar in het mannenvoetbal en na een belabberd EK van de Oranjevrouwen onder Mark Parsons. De Amsterdammer verbond zich voor drie jaar aan het team, tot en met het EK van 2025.
"Ik zit in een fase van mijn loopbaan waarin het mij niks uitmaakt. Ik vind dit leuk en denk het vrouwenvoetbal te kunnen helpen. Wat een ander daarvan vindt, maak mij niet zoveel uit. Wat er daarna komt, en of er überhaupt nog wat komt, zien we dan wel weer. Ik sta er heel relaxed in."
Op het WK in Australië in Nieuw-Zeeland hoopt Jonker met Oranje Nederlanders te inspireren. Vrouwen, maar vooral ook mannen. Er is nog een wereld te winnen in de acceptatie van voetballende vrouwen, vindt hij. Bij slechts een handjevol profclubs in Nederland kunnen meisjes een opleiding tot profvoetballer volgen.
Jonker: "Er is een categorie mensen die het vrouwenvoetbal helemaal niks vindt. Dat mag natuurlijk. Maar bij die mensen denk ik de hele tijd: kom eens naar onze training kijken. Ga eens met je neus erbovenop staan. Voel en ruik wat er gebeurt. Ik denk dat mensen in no time om zijn als ze van sport houden."
Je moet vrouwen niet met mannen vergelijken, is de dringende oproep van Jonker. "Ik denk dat de nummer tien bij de mannen harder kan sprinten dan Femke Bol. Maar ik heb niemand horen zeggen dat ze niet hard kan lopen. Femke is toch nog steeds een geweldige atlete?"
"In alle sporten waarbij fysiek een rol speelt, legt de vrouw het af. Dat is de natuur. Nou en? Dan kan je er nog wel doorheen kijken. Dan kan je nog wel zien dat vrouwen geweldige technische vaardigheden hebben. Dat het positiespel heel goed is. Of dat het overzicht van een heel hoog niveau is. Dat kan je dan nog steeds onderkennen, toch?"
Andries Jonker zegt dat hij er bij de voetbalsters geen andere werkwijze op nahoudt dan bij de mannen. "Waar ik me wel bewust van ben, maar dat is ook de tijd, is dat ik een wat ander taalgebruik heb. Dat is het. Verder moet de pass zo hard mogelijk op het goede been zijn. Dat moet bij mannen én vrouwen."
Wel zegt Jonker dat hij er een rustiger taalgebruik op na houdt. "Bij mannen sta ik het mezelf eerder toe om iets op niet mis te verstane wijze duidelijk te maken. Bij de vrouwen doe ik dat ook, maar anders. Ik doe dat door duidelijk te zijn. Dat gaat vanzelf. Ik denk daar niet over na."
Jonker snapt dat het voor vrouwen gevoelig kan liggen dat een man de hoofdcoach is. Daarom zitten er ook vrouwen in de begeleidingsstaf van Oranje. "Ik ben me er wel van bewust dat ik met vrouwen werk. Ik ben er erg zorgvuldig in en de KNVB ook. We hebben bijvoorbeeld een vrouwelijke teamarts. Daar ben ik zeer verheugd mee."
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl sport