Van tekort naar overschot aan chips

Vorig jaar voorspelden we het al en inmiddels is het zover: de jarenlange chiptekorten zijn omgeslagen in een overschot. De ene na de andere fabrikant rapporteerde de afgelopen weken horrorcijfers over het eerste kwartaal van dit jaar. Maar gaat het echt zo slecht met de hardwaremarkt? En wat gaan we daar als liefhebbers van merken?

Laat ik gelijk beginnen met die eerste vraag, want die komt vaak terug in de reacties op het financiële nieuws. Frame164 schreef onder de kwartaalcijfers van TSMC, waar de omzet voor het eerst in jaren was gedaald, bijvoorbeeld het volgende: "Ook hier zal het corona-effect meespelen. Ik snap dat bedrijven worden afgerekend op YoY of zelfs QoQ, maar gezien de uitzonderlijke situatie van de afgelopen jaren moet je eigenlijk 2019-2023 bekijken." Dus laten we dat eens doen.

Waar de pc-markt tot en met 2019 beschreven kan worden als een heel volwassen, stabiele markt, schieten de verkopen in 2020 flink omhoog, om in 2021 te pieken op 341 miljoen apparaten. Daaronder vallen desktops en laptops. In 2022 vindt normalisatie plaats en worden in totaal 285 miljoen apparaten verkocht, waarvan het zwaartepunt, geheel tegen de traditie in, in de eerste helft van het jaar ligt. Dit zou je prima kunnen afdoen als herstel naar de normale trend na afloop van de coronapandemie.

Het wordt echter pas interessant als we de cijfers in meer detail bekijken, op kwartaalniveau.

De grafiek begint met 2019, een regulier jaar voordat iemand ook maar van het coronavirus had gehoord. Je ziet een duidelijk trappatroon: het eerste kwartaal is zwak en de verkoop neemt elk kwartaal toe, om te toppen in Q4. Dit is al decennia het gebruikelijke patroon in de pc-markt.

In Q1 2020 bereikt de verkoop een dieptepunt, gehinderd door de uitbrekende pandemie, maar daarop volgen ijzersterke kwartalen. Hoewel Q4 nog wel herkenbare piekjes laat zien, zijn de andere kwartalen vrijwel vlak. Dat laat zien dat fabrikanten in die tijd simpelweg alles verkochten wat ze konden maken.

Waar Q4 2021 met 92 miljoen stuks nog goed was voor een nieuw hoogtepunt, is Q1 2022 voor het eerst minder succesvol in vergelijking met hetzelfde kwartaal een jaar eerder. De verkoop vlakt gedurende het jaar verder af en zelfs het traditioneel succesvolle vierde kwartaal kan die trend niet breken. In Q1 2023 worden slechts 54 miljoen desktops en laptops verkocht, net zo weinig als in het kwartaal dat het coronavirus uitbrak, en daarmee ook lager dan in de jaren vóór de pandemie.

Na een daling van vijf kwartalen op een rij, hopen fabrikanten op herstel van het 'trappatroon' en daarmee de gebruikelijke seasonality in de pc-markt. Gebeurt dat niet en vlakken de leveringen af, of dalen ze zelfs verder, dan zouden we best eens kunnen afstevenen op het slechtste jaar voor de pc-markt in decennia. Dan is er dus niet alleen sprake van normalisatie na corona, maar van een extra dip die de extra verkopen uit de coronatijd compenseert.

Het is niet lastig om de negatieve tendens te ontdekken in het financiële nieuws van hardwarefabrikanten. Toch zijn er wel verschillen aan te wijzen tussen verschillende soorten bedrijven.

Om te beginnen heb ik de laatste kwartaalcijfers van de chipontwerpers op een rij gezet. Dat is vaak, maar niet altijd, gelijk aan het eerste kalenderkwartaal van 2023; sommige bedrijven hanteren afwijkende financiële jaren. Alle getallen hieronder zijn in (of omgerekend naar) Amerikaanse dollar.

Intel is van die bedrijven het grootst, maar is dan ook als enige daadwerkelijk fabrikant van chips. Het wordt dan ook veruit het zwaarst geraakt; een zwakke vraag betekent stilstaande fabrieken die wel geld kosten, en Intels IDM 2.0-strategie om ook chips voor anderen te gaan produceren, is nog lang niet zo ver om dat op te kunnen vangen. Nooit eerder in zijn 55-jarige bestaan schreef Intel zulke rode cijfers.

Ook AMD draait flink verlies; voor een vergelijkbaar getal moeten we terug naar het pre-Ryzen-tijdperk. In vergelijking daarmee doen Nvidia en Qualcomm het nog prima. Nvidia noemde bij zijn recentste kwartaalcijfers dat de verkoop van GeForce-videokaarten weliswaar minder opleverde, maar de servertak van het bedrijf juist stevig doorgroeit.

Bij de geheugenfabrikanten gaat het er nog erger aan toe. Samsung is een enorm groot concern, dus de cijfers van het totale agglomeraat verdoezelen het enigszins, maar de chipdivisie van het bedrijf noteerde een miljardenverlies. SK hynix en Micron moeten het puur hebben van geheugenproducten en bloeden op dit moment geld: voor elke 100 euro aan producten die Micron verkoopt, maakt het bijna 63 euro verlies. Voor Micron gaat het om het grootste kwartaalverlies ooit, bij SK hynix is dat in ieder geval zo sinds de overname van hynix door SK Telecom.

TSMC bakt net als Intel chips, maar doet dat alleen voor klanten. Die moeten hun capaciteit ruim van tevoren reserveren en betalen, al is het maar omdat het complete productieproces van wafer tot eindproductie soms maanden duurt. Bij wegvallende vraag van klant A kan het dus capaciteit herverdelen naar klant B, die eerder nog niet alle chips kon krijgen die hij zou willen. Het Nederlandse ASML zit nog verder in de keten; het maakt de machines waarmee bedrijven als Intel en TSMC hun chips bakken.

Deze bedrijven ondervinden minder tot geen last van de chipoverschotten. TSMC ziet weliswaar een teruggang tot het niveau van begin 2022, maar heeft nog altijd een uitstekende winstmarge. ASML boekte afgelopen kwartaal zelfs meer omzet en winst dan daarvoor.

Ook bij meer algemene elektronicabedrijven speelt er minder dan bij de echte pc-merken. Apple lijkt van weinig meer last te hebben dan de gebruikelijke seasonality en Sony wist zelfs ruim drie keer zoveel PlayStation 5's uit te leveren dan in hetzelfde kwartaal van vorig jaar. Zoom je bij Apple specifiek in op de Mac- en iPhone-verkopen, dan zie je die wel dalen, maar de toegenomen omzet van diensten compenseert daar ruimschoots voor.

Tot slot zocht ik nog een goed voorbeeld voor de 'harde kern' van de pc-markt, de zelfbouwers waar veel tweakers zichzelf tot mogen rekenen. Dat vond ik in Corsair: het verkoopt veel verschillende computeronderdelen, heeft in de meeste categorieën waarin het actief is een groot marktaandeel en is sinds 2020 beursgenoteerd, wat betekent dat het zijn cijfers moet publiceren.

Met het aanbreken van 2022 zie je de omzet van dit bedrijf een forse duik nemen, waarbij het nettoverlies in het tweede kwartaal oploopt tot ruim 50 miljoen dollar. Dat is meer dan de hoogste kwartaalwinst die het bedrijf in coronatijd liet noteren. Op dit moment greep Corsair achter de schermen stevig in; ook degene waar ik achter de schermen mee schakelde over nieuwe producten werkte er opeens niet meer. Sindsdien balanceert Corsair met een weer wat toegenomen omzet op het randje van winst en verlies.

Hoe de fabrikanten reageren op de ontstane situatie verschilt. Veel Amerikaanse techbedrijven hielden ontslagrondes om op kosten te besparen, terwijl vooral geheugenproducenten zoals Samsung, Micron en SK hynix de productie hebben verlaagd in de hoop het overschot op te lossen. Bedrijven die niet zelf produceren, kopen minder in en besparen op de marketinguitgaven.

Overigens is het goed om te weten dat het te simpel is om te spreken van een algeheel chipoverschot. Er is vooral een disbalans in de markt, zegt Gartner-analist Gaurav Gupta in een interview. "Sommige chips zijn er in overvloed, andere chips zijn juist niet beschikbaar." Zo kan het dat je soms nog altijd maanden op een bepaalde auto moet wachten, terwijl geheugenfabrikanten op zulke grote voorraden zitten dat ze letterlijk vijf maanden hun fabrieken stil zouden kunnen zetten.

Een fijn gevolg van het chipoverschot is voor consumenten dat de prijzen relatief laag zijn. Nu verhult de inflatie dat enigszins, maar bijvoorbeeld werkgeheugen en ssd's zijn toch nog nooit zo goedkoop geweest als nu. Vooral met oude voorraden, die per definitie minder waard zijn geworden, kan zo nu en dan flink worden gestunt.

Voor nieuwe hardware geldt dat in mindere mate. Fabrikanten hebben bij de productie daarvan al rekening gehouden met de lagere vraag, dus zijn de overschotten minder groot, en bovendien is die geproduceerd onder de huidige omstandigheden als het gaat om bijvoorbeeld loon-, vracht- en grondstofkosten. De intrinsieke kostprijs van die hardware ligt dus hoger.

Een andere manier om in te spelen op de lagere vraag, is het vertragen van de uitrol van nieuwe producten. Tussen de releases van de RTX 4070 Ti en het eerstvolgende goedkopere model, de RTX 4070, zat bijvoorbeeld een ongebruikelijk lange periode van drie maanden. Bij AMD zie je dat nog duidelijker; tussen de release van de RX 7900 XT(X) in december 2022 en die van de RX 7600 zat een halfjaar zonder nieuwe Radeon-videokaarten.

Hoewel het uitbrengen van nieuwe producten door diverse fabrikanten op een laag pitje wordt gezet, blijven vrijwel alle bedrijven flink investeren in de lange termijn. Samsung investeerde afgelopen kwartaal zelfs nog een recordbedrag in r&d, dat ruim tien keer zijn nettowinst in datzelfde kwartaal bedraagt. Plannen voor nieuwe chipfabrieken worden ondanks teruglopende omzetten, en vast ook wel een beetje dankzij de subsidies van de EU en de VS, in volle vaart doorgezet. En ook het gevulde orderboek van ASML toont aan dat het vertrouwen in de lange termijn onverminderd hoog blijft.

Op de kortere termijn is Source: Tweakers.net