De sportwereld staat voor een stresstest, vindt sportfilosoof Meeuwsen. "Er komt een generatie aan die heel anders denkt over geslacht, identiteit en gender. Kan de sport meebewegen met die veranderende samenleving?", zegt de directeur van het Erasmus Center for Sport Integrity & Transition. "Het verleden heeft aangetoond dat de sport dat kan. Alleen tref je eerst een enorme weerstand."
Die weerstand is niet alleen te zien in het vaak stevige maatschappelijke debat over eerlijke sport, de scheiding van mannen en vrouwen en het wel of niet uitsluiten van transgender sporters. Ook onder wetenschappers lopen de meningen flink uiteen en zijn er heftige discussies.
"Dit debat is internationaal erg toxisch en meer gebaseerd op geloof, ideologie en meningen dan feiten", zegt Meeuwsen. "Daarom hebben we er in Nederland voor gekozen om eerst eens helder in kaart te brengen wat we wél weten over gender- en seksediverse personen in de sport. Zodat er afgewogen beleidsbeslissingen genomen kunnen worden."
Meeuwsen schreef samen met Ekvall, Sandra Temmerman en Beau de Leeuw een zogenaamde handreiking voor NOC*NSF. Hierin wordt advies gegeven aan sportbonden en -verenigingen en een overzicht gegeven van het wetenschappelijke onderzoek over dit thema.
Een van de belangrijkste boodschappen: het is lastig om conclusies te trekken over het vermeend hogere prestatievermogen van transgender vrouwen. "Want er is nog niet veel onderzoek gedaan. En het onderzoek dat er wel ligt, is niet supergoed", zegt genderconsultant Ekvall, die onder meer verbonden is aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Wat kunnen we op basis van de wetenschap wél zeggen?
Ekvall: "We weten dat hormonale therapie bij een trans vrouw zorgt voor een afname van spiermassa en -kracht. Bovendien wordt het hemoglobinegehalte lager, waardoor er minder aanvoer van zuurstof is in het bloed. Het debat in de sportwereld draait om de vraag of deze afname in kracht en uithoudingsvermogen groot genoeg is. En of je als transgender vrouw een blijvend voordeel hebt in je sport als je de puberteit als man hebt doorgemaakt."
Meeuwsen: "Het is niet hard aangetoond dat transgender vrouwen per definitie een voordeel hebben ten opzichte van cisvrouwen. Je verwacht het, maar het is niet te generaliseren."
Is er echt nog nergens zekerheid over?
Ekvall: "Misschien over individuen, maar niet over de hele groep transgender vrouwen. Want ieder lichaam is anders. Er zijn zo veel verschillende variabelen die van invloed kunnen zijn op sportprestaties. Dat maakt dit thema supergecompliceerd. En het betekent ook dat het te simpel is om stellen dat álle transgender vrouwen het beter zullen doen dan cisvrouwen."
Toch staan internationale bonden momenteel voor de vraag wat ze moeten doen met de héle groep transgender vrouwen in hun sporten. Het internationaal olympisch comité (IOC) bepaalde eind 2021 namelijk dat bonden eigen, sportspecifieke regels moeten opstellen over dit thema. Er is haast geboden, met de Olympische Zomerspelen van 2024 in Parijs in aantocht.
World Athletics kwam vorige maand met de regel dat transgender atleten die de puberteit als man hebben doorgemaakt, vanaf 31 maart niet meer mogen meedoen aan internationale vrouwenwedstrijden. De internationale atletiekbond volgde daarmee het voorbeeld van zwembond FINA en rugbybond IRL. De meeste federaties moeten nog een besluit nemen.
"In alle eerlijkheid: ik benijd de sportbonden niet", zegt Meeuwsen. "Want ze moeten beleid maken terwijl we eigenlijk nog niks zeker weten. Ik snap het wel: de sport is een praktijk waarin vandáág iets gedaan moet worden, omdat het spelletje moet doorgaan."
Ekvall: "Je ziet dat de beslissingen nu heel erg genomen worden vanuit het idee dat we vrouwen en vrouwensport moeten beschermen. Ik vind dat als vrouw best vervelend. Want wij worden blijkbaar als klein en zwak gezien. Je hoort nooit dat we mannensport moeten beschermen."
Wat zouden jullie sportbonden adviseren?
Meeuwsen: "Allereerst: wij zitten als wetenschappers niet in de positie om beleid te maken. We faciliteren en we reiken allerlei opties aan."
"Een van onze adviezen is dat transgender vrouwen echt moeten worden meegenomen in deze discussie. Er wordt nu heel veel gesproken over deze groep zonder dat ze er zelf bij zijn."
Wat voor verhalen hebben jullie van transgender vrouwen gehoord?
Meeuwsen: "Ze hebben een enorme hunkering om juist vanwege hun transitie in de vrouwencategorie mee te doen. Het wordt als een enorme belediging en als traumatiserend ervaren als we zeggen: sorry, je hebt een mannenlichaam, want zo ben je geboren. Dus je moet meedoen bij de mannen of in een open categorie."
"Dan kun je zeggen: de sport is geen welzijnsorganisatie. Maar het IOC stelt wel heel duidelijk voor maximale inclusie te zijn. Alleen mag die inclusie niet ten koste gaan van eerlijkheid."
"De wetenschap toont aan dat iedereen die de puberteit als man doormaakt, een sportief voordeel behoudt", meldde World Athletics in een verklaring aan CNN na het besluit dat transgender vrouwen niet mogen meedoen aan internationale vrouwenwedstrijden. "Ons bestuur wilde de integriteit van de vrouwenatletiek niet in gevaar brengen zonder bewijs dat deze mannelijke voordelen kunnen worden verminderd."
Maar kan dat wel? Is het mogelijk om én eerlijke sport te regelen én inclusief te zijn? Voor veel mensen is het antwoord nee. "Zodra je inziet dat van de twee betrokken partijen er altijd één ongelukkig zal zijn, dan begrijp je dat eerlijkheid en inclusie nooit samen kunnen gaan", zei de Zuid-Afrikaanse sportwetenschapper Ross Tucker, die rugbybond IRL adviseert, vorig jaar in een interview met Medscape.
Een flink aantal topsporters heeft zich het afgelopen jaar ook duidelijk uitgesproken tegen het toelaten van transgender vrouwen. Cisvrouwen voelen zich bedreigd en willen beschermd worden. "Als transgender vrouwen mogen meedoen, dan hebben wij geen kans meer", schreef de Britse 800 meter-loopster Ellie Baker begin dit jaar op Twitter. "Ik ben niet antitrans. Het is gewoon een kwestie van wat eerlijk is en wat niet."
Wat vinden jullie: kunnen eerlijkheid en inclusiviteit samengaan in de sport?
Meeuwsen: "Niet als je er heel zwart-wit naar kijkt: een man is een man en een vrouw is een vrouw. Maar misschien kan het wel als je meer denkt in een palet. In de vrouwensport zitten nu ook atleten met allerlei verschillende achtergronden en variabelen door elkaar heen."
Ekvall: "Wat wij willen doen is voorbeelden geven dat het wél kan. We willen de deur openen om out of the box te denken."
Maar wat zou een eventueel toestroom van trans atleten kunnen betekenen voor de vrouwensport?
Meeuwsen: "In de sport bereik je de top omdat je over een bepaald talent beschikt. Je springt erbovenuit doordat je door jouw lichaam de beste prestatie kunt neerzetten. Dat is natuurlijk altijd oneerlijk."
"Nu komt er mogelijke een nieuwe categorie vrouwelijke sporters bij die een heel andere aanloop heeft gekend. Zij zouden de top kunnen halen, maar dat is niet per definitie het geval. Iedereen dacht dat gewichthefster Laurel Hubbard (de eerste trans vrouw op de Olympische Spelen, red.) in Tokio goud zou winnen. Maar dat is niet gebeurd."
Ekvall: "Ik heb een familielid dat trans is. Ik heb het hele proces gezien en weet hoe moeilijk het is. Het is lijden en er zijn veel worstelingen. Niemand doet dat voor de lol. Het is niet zo dat je naar het gemeentehuis gaat, je geslacht verandert en een paar medailles wegkaapt."
"We hebben momenteel geen transgender atleten in internationale competities", meldde World Athletics in een verklaring aan CNN. In andere sporten is de deelname van transgender vrouwen op internationaal niveau ook schaars. In de Verenigde Staten werd zwemster Lia Thomas vorig jaar de eerste transgender atleet die goud veroverde bij de prestigieuze universiteitskampioenschappen. Nog geen drie maanden later besloot de internationale bond FINA om zwemsters die hun transitie na hun twaalfde afronden voortaan te weren.
In Nederland is het uitsluiten van transgender vrouwen in de sport lastig, omdat het haaks staat op de Algemene Wet Gelijke Behandeling. Die stelt dat iedereen recht heeft op een gelijkwaardige en respectvolle behandeling, óók in de sportwereld.
"We kunnen in Nederland niet zomaar tegen transgender vrouwen zeggen: sorry, je mag niet meedoen", zegt Meeuwsen. "Sport gaat hier heel erg over inclusie. En dan zou het op het gebied van gender geen prioriteit meer hebben? Dat kunnen we niet uitleggen."
In hoeverre kunnen Nederlandse sportbonden hun eigen pad bewandelen?
M Source: Nu.nl sport